Mars'ın güney yarımküresinde toz mevsimi boyunca her sabah, Arsia Mons yanardağının arkasında olağanüstü bir bulut beliriyor. Gün doğumuyla görünen bulut, yalnızca üç saatte 1.800 kilometreye ulaşıyor, sonra yanardağdan kopup kayboluyor.

İlk kez 2018'de Avrupa Uzay Ajansı'nın (ESA) Mars Express aracıyla görüntülenen bu yapı, "Arsia Mons Uzamış Bulutu" (AMEC) adını taşıyor. Su buzundan oluşan bulut, bilim insanlarını yıllardır şaşırtıyordu. Paris Sorbonne Üniversitesi'nden Jorge Hernández-Bernal'in liderliğindeki ekip gizemi çözdü.

2

Çekirdeksiz bulut nasıl oluşur?

Dünya'daki bulutlar, su buharının toz ya da tuz gibi mikroskobik parçacıkların üzerinde yoğunlaşmasıyla meydana gelir. Araştırma ekibine göre AMEC ise hiçbir çekirdek parçacığa ihtiyaç duymadan, su buharının doğrudan buza dönüşmesiyle oluşuyor.

Bu süreç, "homojen çekirdeklenme" olarak biliniyor. Dünya koşullarında aşırı nem gerektirdiği için neredeyse imkânsız sayılıyor. Ocak ortasında odanın camında değil, havanın ortasında yoğuşma damlacıkları belirmesine benziyor. Teori Mars modellerine eklendiğinde, bulutun tüm aşamaları ilk kez eksiksiz simüle edilebildi.

2

Homojen çekirdeklenme nasıl mümkün oldu?

Homojen çekirdeklenme, normal koşullara göre 100 bin kat daha yüksek doygunluk seviyesi gerektiriyor. Mars gibi tozlu bir atmosferde bunun oluşamayacağı düşünülüyordu; tozların nemi çok erken tüketmesi bekleniyordu.

Arsia Mons'a çarpan rüzgârlar, nemli hava kütlelerini hızla yukarı itiyor. Ani soğuma, su buharının doğrudan donmasını tetikliyor. Böylece aşırı doygunluk oluşuyor.

Bulgular, Nature Geoscience dergisinde yayımlandı. Araştırma, Mars atmosferinde aşırı doygunluğun varlığını kanıtlamanın ötesinde, diğer gezegenlerdeki ve Dünya'daki bazı bulutların oluşumuna dair yerleşik kabulleri de sarsıyor.