İspanya açıklarında şiddetli bir fırtına koparken Fransız fotoğrafçı Florian Riou, Korsika Adası'ndaki bir yerleşimin üzerinden çarpıcı bir kare yakaladı. Fotoğraf sosyal medyada kısa sürede dünya gündemine oturdu.

Görüntüdeki kırmızı ışık huzmesi kimi kullanıcıların aklına uzaylı istilasını, kimi kullanıcıların ise kutup ışığını getirdi. Oysa bilim dünyasında "Kızıl Cin" (Red Sprite) olarak bilinen bu görüntü, üst atmosferde gerçekleşen son derece güçlü bir elektriksel boşalmanın ürünü. Ne yapay bir deney, ne de gizemli bir varlık.

Kızıl cin nedir?

2

Kızıl cinler, gök gürültülü fırtınaların çok üzerinde, yerden yaklaşık 50 ila 90 kilometre yüksekte, mezosfer tabakasında gerçekleşen yüksek irtifa elektriksel boşalmalarıdır. Bilimsel literatürde "Geçici Işıma Olayları" grubunda sınıflandırılır.

Şimşek ve yıldırımların aksine yeryüzüyle bulutlar arasında ya da bulutların içinde değil, fırtına bulutunun en üst sınırından uzayın sınırına doğru yukarı yönlü bir patlamayla gelişirler. Parlak gövdeleri ve aşağıya doğru incelen dokunaç benzeri uzantılarıyla dev bir uzay denizanasını andırırlar.

Oluşum mekanizması nasıl işliyor?

2

Olayı tetikleyen şey sıradan bir yıldırım değil. Bulut tabanından yere inen olağanüstü güçte, pozitif yüklü bir boşalma gerekiyor. Bu deşarj, bulut tepesi ile iyonosfer arasındaki elektrik dengesini aniden bozuyor ve üst atmosferde devasa bir gerilim alanı yaratıyor.

Mezosferdeki hava çok seyrek. Elektrostatik alan bu ince gaz tabakasından geçerken azot molekülleriyle çarpışıp onları uyarıyor. Temel enerji seviyesine dönen azot molekülleri foton saçıyor; bu ışıma gözümüze canlı kırmızı ve turuncu tonlarda yansıyor. Aşağıya uzanan ince dallar ise havanın daha yoğun olduğu katmanlara indikçe mor ve maviye dönüyor.

Neden bu kadar nadir?

2

Kızıl cinler uzun yıllar yalnızca pilotların anlattığı bir efsane olarak kaldı; bilimsel doğrulama ilk kez 1989'da tesadüfen kameralara yansıdı. Geç keşfin en büyük sebebi ömürlerinin kısalığı: Bir kızıl cin yalnızca 5 ila 300 milisaniye parlıyor. İnsan gözü bu anlık patlamayı çoğunlukla algılayamıyor ya da hafif bir göz yanılsaması sayıyor.

Ayrıca fırtınanın altında ya da merkezinde olan biri bu olayı asla göremiyor; kalın oraj bulutları üst atmosferi tamamen kapatıyor. Görüntüleyebilmek için fırtına çekirdeğinden en az 100 ila 300 kilometre uzakta durmak, açık bir ufka sahip olmak ve ışık kirliliğinden uzak bir gece gökyüzü gerekiyor. Yani bu kareler şans eseri değil; meteoroloji radarlarını takip eden ve düşük ışık sensörleri kullanan astrofotografçıların titiz planlamasının eseri.