Türkiye’nin yüksek teknoloji altyapısı yolunda attığı adımlardan biri daha tamamlandı. Ankara Üniversitesi bünyesinde faaliyet gösteren Türk Hızlandırıcı ve Işınım Laboratuvarı (TARLA), ilk malzeme ışınlama deneyini başarıyla gerçekleştirdi. Bu çalışmada, yüksek enerjilere ulaştırılan elektronlardan üretilen gama ışınları, malzeme testlerinde kullanıldı.

Uygulanan bu yöntem, uydulardan cep telefonlarına, savunma sanayisinden sağlık sektörüne kadar pek çok alanda yerli test ve araştırma süreçlerine yeni bir kapı aralıyor.

tar1

Cam ve pleksiglas örnekleri gama ışınlarına maruz kaldı

Tarihi nitelikteki bu ilk deneyde cam ve pleksiglas numuneleri, hızlandırılan elektronlarla oluşturulan gama ışınlarına bırakıldı. Sonrasında yapılan incelemelerde, radyasyona maruz kalan camın renginde belirgin bir değişim olduğu görüldü. Pleksiglasta ise iç yapıda bozulmalar ve fiziksel kırılmalar tespit edildi.

Elde edilen sonuçlar, Türkiye’nin kendi geliştirdiği hızlandırıcı altyapısıyla radyasyonun materyaller üzerindeki yıkıcı ya da dönüştürücü etkilerini kontrollü koşullarda inceleyebildiğini ortaya koyuyor.

Parçacık hızlandırıcıları, elektron gibi atom altı parçacıkları son derece yüksek hızlara ve enerji düzeylerine çıkararak araştırmalar için kaliteli ışınım üreten karmaşık sistemler. TARLA’daki altyapı sayesinde ürün ve bileşenlerin zorlu radyasyon koşullarına ne kadar dayanıklı olduğu ölçülebilecek; bu da daha uzun ömürlü malzeme geliştirilmesinin önünü açacak.

tar2

Uzay teknolojilerine somut katkı bekleniyor

Bu kabiliyetin en net görüleceği alanlardan biri uzay teknolojileri olacak. Yörüngede ya da derin uzayda görev yapan uydular, görev süresi boyunca Güneş’ten ve uzay boşluğundaki diğer kaynaklardan gelen yoğun radyasyona sürekli maruz kalıyor. Kozmik radyasyon; kamera lenslerini, optik sistemleri ve elektronik sensörleri zamanla bozabiliyor, görüntü kalitesini düşürebiliyor, hatta kritik bileşenleri tamamen işlevsiz hale getirebiliyor.

TARLA’da yürütülecek optik ve cam deneyleri, uzay görevlerinde kullanılacak parçaların daha dayanıklı tasarlanmasına doğrudan katkı sunacak. Ayrıca radyasyon hasarı görmüş uydu lenslerinin ve cam malzemelerin onarılarak yeniden kullanılabilmesine yönelik bilimsel çalışmalara da zemin hazırlayacak.

Medikal fizik ve tıp alanında da önemli görev

Laboratuvarın sunduğu imkânlar mühendislik ve uzayla sınırlı değil; medikal fizik ve tıp alanında da kritik bir rol üstlenecek. TARLA bünyesinde, kanser teşhis ve tedavisinde kullanılan radyoaktif maddeler üzerine ön araştırmalar yapılması planlanıyor. Belli radyoaktif maddeler, tümörlü dokuların ve kanserli hücrelerin vücutta tespit edilmesinde ve hedeflenerek yok edilmesinde görev alıyor.

Böylece TARLA’da yürütülecek çalışmalar, gelecekte yerli nükleer tıp uygulamalarının, yani kanser teşhis ve tedavi teknolojilerinin geliştirilmesine altyapı oluşturacak.