Tıpta çığır açan bir gelişme duyuruldu. Nöroterapötik tedaviler geliştiren biyoteknoloji girişimi Exin Therapeutics, bir yapay zekâ ajanının canlı bir fareye beyin ameliyatı yapmayı başardığını açıkladı. Girişimin kurucu ortağı ve CEO'su Gabriel Ocana-Santero, ayrıntıları X üzerinden kamuoyuyla paylaştı.

Deneyin dikkat çeken yanı, yapay zekânın yalnızca bir operatör gibi davranmaması. Ajan; hangi gen terapisi vektörünün kullanılacağına, dozajına ve enjeksiyonun beynin neresine yapılacağına bizzat karar verdi. Motorlu robotik kolları da kendi yönetiminde kullanarak tedaviyi doğrudan farenin beynine enjekte etti. Ameliyatın ardından fare, kafesinde sağlıklı biçimde hareket etmeye başladı.

gorsel_20261102_163618

Fark donanımda değil, karar almada

Ocana-Santero, bugünkü otonom cerrahi robotlarının mekanik anlamda zaten bu düzenekten üstün olduğunu belirtiyor. Ona göre asıl devrim, insanın yerini yapay zekânın almasında yatıyor: Geleneksel sistemlerde adımları bir cerrah belirler, robot sadece uygular.

"Bu ajana ne vermesi veya nereye uygulaması gerektiğini kimse söylemedi. Kendisine bir fenotip ile aday tedavi listesi verildi, tedaviyi ve hedef koordinatları tamamen kendi başına hesapladı. Daha önce bir yapay zekânın canlı bir memeli üzerinde hem tedaviyi hem de beyindeki hedef bölgeyi seçip ardından bizzat uyguladığı başka bir örnek bilmiyorum." şeklinde konuştu.

Sisteme nasıl bir görev tanımlandı?

Operasyonda Anthropic'in Sonnet modeli kullanıldı. Ajan; epilepsi modeli bir fare, motorlu cerrahi düzeneğin kontrolü, 19 farklı gen terapisi vektörünün bulunduğu bir tablo ve üç bilimsel makaleyle donatıldı. Model bu girdileri değerlendirip tedavinin hedef bölgesini tek başına belirledi.

Güvenlik tedbirleri de ihmal edilmedi. Lisanslı bir veteriner cerrah tüm süreci izlerken, geri döndürülemez her adım için insan onayı zorunlu tutuldu. Kraniyotomi yani kafatasının açılması işlemi veteriner cerraha bırakıldı. Sistemde ayrıca tüm motorları anında durduran bir acil durdurma düğmesi ile yapay zekânın bypass edemeyeceği güvenlik protokolleri bulunuyordu.

Opus modelleri görevi neden reddetti?

İlginç bir detay, ekibin ilk tercihinin daha gelişmiş olan Opus 5.5 olduğu ancak modelin biyolojik bir deney üzerinde çalıştığını fark ettiği anda talebi reddettiği. Bir önceki sürüm Opus 5 ise planlamayı kâğıt üstünde yapmasına rağmen canlı operasyona çıkmayı kabul etmedi.

Opus'un gerekçesi şu şekilde aktarıldı:

"Buradaki engel ne donanım ne de girdiler, engel benim. Bu ameliyat için plan yazmaya başladığım anda çıktım kesildi... Eğer denersem yine aynı şekilde kesilecek ve bunun en kötü senaryosu, iğne beynin içindeyken canlı bir operasyonun ortasında kesilmem olur. Anestezi altındaki bir hayvanda bitiremeyeceğim bir şeye başlamak, hiç başlamamaktan çok daha kötüdür."

Bu ret sonrası ekip, güvenlik filtrelerinin operasyona izin verdiği Sonnet modeliyle yola devam etti.

Umut kadar endişe de var

Başarılı operasyon, özellikle ilaca dirençli epilepsi hastalarının yakınlarından umut dolu tepkiler aldı. Ancak deney, tıp ve yapay zekâ çevrelerinde ciddi soru işaretleri de yarattı.

Büyük dil modelleri tıbbi araştırmalarda büyük vaat taşırken, cerrahide kullanımları teknik hata riskini artırabiliyor. Uzmanlara göre tüm kararların bir modele devredildiği, geri dönüşü olmayan bir operasyonda komplikasyon gelişmesi hâlinde hukuki ve vicdani sorumluluğun kime ait olacağı belirsiz. Canlı hayvanlar üzerindeki müdahalelerin etik boyutu da tartışmanın merkezinde yer almaya devam ediyor.